Як пачаць размаўляць па-беларуску?

Простыя парады

1. Пазбаўцеся страхаў

Беларусы, якія не вырашаюцца перайсці на беларускую, часцей за ўсё маюць 1001 прычыну для гэтага. Вось некаторыя з іх:

А. Я кепска размаўляю па-беларуску, таму лепш не псаваць сваімі памылкамі гэтую цудоўную мову. – Ніводная нацыя ў свеце не размаўляе на літаратурнай мове! Нават беларускія пісьменнікі кожны мае “свой варыянт” мовы, з дамешкамі і рэгіянальнымі асаблівасцямі.

Б. Я з дзяцінства размаўляю па-расейску, мая сям’я расейскамоўная. – Уявіце, што з такімі перакананнямі вам давялося б пераехаць жыць у Францыю ці Амерыку. Таксама б працягвалі?

В. Гэта мёртвая мова, ніхто ў горадзе на ёй не гаворыць. – Вы маеце шанс стаць першым! І прыкладам для іншых гараджанаў – калі яны не пачнуць тут жа размаўляць, то прынамсі задумаюцца.

Д. Гэта мова калхозу і апазіцыі. – Вы адсталі ад трэнду! Сёння беларуская мова – мова культуры, інтэлігенцыі, а таксама мова для кожнага беларуса на ўсе выпадкі жыцця! Размаўляць па-беларуску – гэта сучасна, годна і модна!

2. Папаўняйце свой слоўнікавы запас

Пачніце з пасіўных спосабаў: чытайце кнігі, глядзіце агучаныя па-беларуску фільмы, слухайце беларускамоўную музыку, чытайце беларускамоўныя сайты і газеты, усталюйце на кампутары праграмы з беларускім інтэрфейсам. На сайтах, дзе гэта дасяжна, пераключайцеся на беларускую мову. Тое самае – з банкаматамі, інфакіёскамі і г.д.

3. Пішыце па-беларуску

Калі вам складана пачаць размаўляць – пачніце з пісьмовай мовы. Мэйлы, эсэмэскі, паведамленні ў інтэрнэце, допісы ў сацсетках. Пры гэтым вы маеце час абдумаць напісанае, зазірнуць у слоўнік (slounik.org). Вашыя знаёмыя пачнуць звыкацца да вас беларускамоўнага, а вы знойдзеце новых беларускамоўных знаёмых.

4. Звяртайцеся па-беларуску да незнаёмцаў

Псіхалагічны бар’ер прасцей за ўсё пераадолець з незнаёмымі людзьмі, якіх вы бачыце першы і апошні раз: прадавачка ў краме, кіроўца маршруткі, мінак на вуліцы. Гэта прасцей, чым адразу пачаць размаўляць па-беларуску з бацькамі ці сябрамі, з якімі ўсё жыццё вы гутарылі па-расейску.

5. Наведвайце беларускія імпрэзы

Чуць жывую мову – вельмі важна, каб хутчэй авалодаць ёй самому. Да таго ж, на такіх імпрэзах вы можаце здабыць новыя знаёмствы – і пашырыць свой беларускамоўны асяродак. Яшчэ адзін спосаб – вандроўкі з беларускамоўнымі экскурсаводамі і краязнаўцамі.

6. Пачніце ўжываць мову ў побыце

Спачатку ў сям’і, потым на працы – у звыклых вам асяродках. Будзьце гатовыя тлумачыць зноўку і зноўку людзям прычыны такога пераходу. Прасіце падтрымаць вас у гэтым. Памятайце, што расейскамоўныя беларусы цудоўна вас разумеюць, калі вы звяртаецеся да іх па-беларуску. Старайцеся размаўляць павольна і прыгожа – каб суразмоўцам было яшчэ прасцей разумець вас. Гэта яшчэ болей прыхіне людзей да вас.

7. Набярыцеся цярпення

Для таго, каб пачаць не толькі размаўляць, але і думаць, сніць сны па-беларуску, вам спатрэбіцца час. Але мэта таго вартая, бо разам з моваю вам адкрыецца ўнікальны беларускі сусвет!

Подготовил заместитель заведующего по основной деятельности Ж. С. Коваленко

Плаціць грошы рэпетытарам, альбо ёсць іншы варыянт рашэння праблемы? Прапануем маладым бацькам некалькі парад паступовага знаёмства дзяцей дашкольнага ўзросту з роднай мовай.

Па-першае, калі ваша дзіця наведвае дашкольную установу, то вы павінны ведаць, што існуюць заняткі на беларускай мове ў групах з малодшага ўзросту. Акрамя таго, праводзяцца фальклорныя святы, напрыклад “Сустракаем вясну”, «Восеньскі кірмаш», на якіх дашкольнікаў знаёмяць з культурай беларускага народу, яго мовай, традыцыямі, абрадамі, рамёсламі. На гэтыя святы заўсёды запрашаюцца бацькі. Вось вам і першая ступень адукацыі маленькіх беларусаў.
А далей бацькам трэба развіваць дзіця самастойна ў сям’і. З чаго пачаць? Пачніце з калыханак, чытання кніжак-малютак, прывітання на роднай мове. Затым звярніцеся да збораў ў садок у гульневай форме. “А давай апранацца па-беларуску!” – прапануйце малышу. І называйце яго адзенне: шкарпэткі, насоўка, кішэнька, каўнерык, гузікі, боцікі і г.д. Праз некалькі дзён ваша дзіця без памылак будзе знаходзіць адпаведную рэч, а потым і само назаве яе па-беларуску.
На кухне хай маці пазаве дачушку гатаваць ежу па-беларуску. Назвы садавіны, гародніны, электрапрыбораў дзеці запомняць хутка і з задавальненнем будуць ужываць іх у размове з іншымі людзьмі. Тым часам тата, займаючыся рамонтам кватэры, разам з сынам разбіраюцца, якія патрэбны цвікі, гаечныя ключы, дошкі, шпалеры і іншае.
Ідучы па вуліцы з маленькім грамадзянінам Беларусі, раскажыце яму аб памятніках архітэктуры вашага гораду, назавіце па-беларуску назвы крамаў, транспарту, дрэвы ў парку, хатніх і дзікіх жывёл. Не трэба навязваць малышу размову, калі ён змарыўся, хоча адпачыць або пагуляць. Рухайцеся паступова, але ўпарта і тады, калі ваша дзіця пойдзе у школу, вы убычыце, што нездарма бавілі з ім час, далучаючы яго да роднай мовы.
Лічыце, гэта займае шмат часу, ці патрабуе дадатковых ведаў? Не? Тады, не адкладаючы, бярэмся за работу і добрых вам з дзіцем гульняў па-беларуску.

Размаўляйце з дзецьмі па-беларуску!

...Звяры, што ходзяць у пустыні, ведаюць
             ямы свае; птушкі, што лётаюць у паветры,
            ведаюць гнёзды свае; пчолы і ім падобныя
            бароняць вуллі свае. Гэтак жа і людзі - дзе
            нарадзіліся - да таго месца вялікую ласку маюць.
                                          Ф. Скарына

   Кожны чалавек належыць да пэўнага народа, і ў адпаведнасці з гэтым мае пэўную нацыянальнасць. Яе нельга выбраць паводле свайго густу ці спадобы.
   У кожнага народа ёсць свая гісторыя, свае карані і звычаі, у тым ліку і ў беларускага. Найлягчэйраспазнаюць беларуса па мове, якой ён карыстаецца. Перакладзіце на іншую мову усім вядомыя словы беларускай песні, трапныя выразы у творах беларускіх пісьменнікаў, у фальклорных творах ці проста матчыны словы – і знікне прывабнасць, мілагучнасць, сакавітасць мовы. Пераклад з беларускай мовы мы не успрымаем як роднае, дарагое, блізкае.
   Большую частку уражанняў чалавек выносіць са свайго дзяцінства. Гэтыя уражанні застаюцца з ім на ўсё жыццё. Менавіта дашкольны ўзрост прадстаўляе спрыяльныя перспектывы фарміравання ў дзяцей патрыятычных пачуццяў.
   Засваенне дзецьмі беларускай мовы  ажыццяўляецца ў спецыфічнай сітуацыі руска-беларускага блізкароднаснага двухмоўя. Для большасці дашкольнікаў першай мовай, на якой яны вучацца гаварыць і думаць, з'яўляецца руская. У той жа час дзеці даволі рана далучаюцца да беларускай мовы, чуючы яе па радыё, тэлебачанні, ад некаторых дарослых і ў дзіцячым садзе, на асобных занятках.
    Аднак паўнавартасная беларускамоўнае асяродзе ў дашкольнікаў адсутнічае. Больш за тое, дзеці могуць карыстацца рускай мовай нават тады, калі да іх звяртаюцца па-беларуску, ведаючы, што іх разумеюць. Такім чынам, маўленчыя сітуацыі, у якіх аказваюцца дзеці, не ствараюць у іх жыццёвай неабходнасці размаўляць па-беларуску. З іншага боку, стыхійнае авалоданне беларускай мовай прыводзіць да змешвання рускага і беларускага маўлення дзяцей.
   Такім чынам, гэта патрабуе спецыфічных падыходаў да навучання дзяцей беларускай мове.
   Творы фальклору сваім зместам і формай найлепшым чынам дапамогуць ў гэтым. Паступова яны ўводзяць малога ў стыхію народнага словы, раскрываюць яго багацце і прыгажосць. З'яўляюцца ўзорам прыгажосці мовыі. Народныя казкі, спрыяюць засваенню ўсіх формаў мовы, якія даюць магчымасць выпрацоўкі ў дзяцей ўласных моўных навыкаў.
   Зараз дадзеная праблема становіцца яшчэ больш актуальнай.  Недахоп часу ў бацькоў, адсутнасць актывізацыі беларускай мовы з боку бацькоў - прыводзіць да праблем развіцця маўлення дзяцей. На жаль, дзіця больш часу праводзіць за кампутарам, чым у жывым асяроддзі. З прычыны гэтага, творы народнай творчасці практычна не выкарыстоўваюцца нават ў малодшым узросце. Дашкольны ўзрост - гэта перыяд актыўнага засваення дзецьмі гутарковага мовы, станаўлення і развіцця ўсіх бакоў мовы: фанетычнай, лексічнай, граматычнай. Паўнавартаснае валоданне роднай мовай у дашкольным дзяцінстве з'яўляецца неабходнай умовай для разумовага, эстэтычнага, маральнага выхавання дзяцей. Чым раней дзеці чуюць беларускую мову, тым вальней яны будуць  карыстацца ей ў далейшым.
   Але жыццё ў рэчышчы народнай культуры не можа быць навязана бацькам. Яно можа быць толькі вынікам натуральнага выбару кожнага чалавека, які бачыць менавіта ў гэтым карысць для дзяцей і адчувае пульс роднай культуры ў самім сабе. Дзяцінства немагчыма ўявіць без казкі, таму што слухаць казкі, якія табе расказваюць тата і мама, бабуля ці дзядуля, ці добрая выхавацелька, калі бацькоў няма побач — гэта адно з правоў дзіцяці, запісаных у Канвенцыі аб правах дзіцяці. У ёй сказана, што дзіця мае права на зносіны і на ўвагу, на паўнавартаснае развіццё, на выражэнне сябе, на адпаведную свайму ўзросту і зразумелую ў гэтым узросце інфармацыю, а таксама на вывучэнне культуры свайго народу.Усё гэта ёсць у казках.
    Казкі вучаць і перасцерагаюць, казкі звязваюць нашых пра-прадзедаў ды пра-прабабуляў з намі. Казкі — гэта ўтульны сямейны вечар, калі клопаты вялікага свету засталіся за сценамі Вашага дому, а Вы і Ваш час належаць толькі Вашым дзецям.
   Калі мы гаворым пра Канвенцыю аб правах дзіцяці, у першую чаргу мы думаем пра глабальныя рэчы: пра мір, пра вайну, пра адукацыю, пра ежу, пра жытло і здароўе. Бясспрэчна, гэта вельмі важна. Але Вашая ўвага, Вашыя абдымкі, Вашая сіла і абарона,  Вашая пяшчота і клопат вельмі патрэбныя Вашым дзецям.
    Казкі — гэта цэлы чароўны свет, у якім Вы падарожнічаеце разам, трымаючыся за рукі. Свет, у якім Вашае дзіця можа стаць веліканам і навучыць Вас, дарослага чалавека, чаму-небудзь новаму. Размаўляйце, чытайце казкі сваім дзецям на беларускаяй мове. А мы вам у гэтым дапапожам.

Подготовил заместитель заведующего по основной деятельности Ж. С. Коваленко

     Любовь к родному краю, к родной культуре, к родной речи начинается с малого – с любви к своей семье, к своему дому. Постепенно расширяясь, эта любовь переходит в любовь ко всей стране, к ее прошлому и настоящему, а затем ко всему человечеству.

Патриотизм - сложное и высокое человеческое чувство, оно так многогранно по своему содержанию, что неопределимо несколькими словами.

     Для маленького ребенка Родина начинается с родных мест - с улицы, на которой он живет, где находится его детский сад. Постепенно дети получают представления о родном городе, селе, посёлке. Под руководством воспитателя дети знакомятся с достопримечательностями улицы, на которой они живут, узнают о том, чем славится их город, село, начинают гордиться им. Дошкольники узнают о людях, прославивших себя трудом, боевыми заслугами, чьими именами названы города, улицы, площади. Их знакомят с некоторыми событиями прошлого. Чтобы вызвать уважение к героизму и мужеству советских людей, отдавших жизнь за Родину в Великой Отечественной войне, их ведут к памятникам героев.

   Воспитание патриотических чувств у детей дошкольного возраста - одна из задач нравственного воспитания, включающая в себя воспитание любви к близким людям, к детскому саду, к родному городу, посёлку и родной стране.

   Патриотизм – это любовь к Родине, преданность ей, ответственность и гордость за нее, желание трудиться на ее благо, беречь и умножать ее богатства. Невозможно воспитать чувство собственного достоинства, уверенность в себе, а, следовательно, полноценную личность, без уважения к истории и культуре своего Отечества, к его государственной символике. Дошкольникам, особенно старшего возраста, доступно чувство любви к родному городу, посёлку, родной природе, к своей Родине. А это и есть начало патриотизма, который рождается в познании, а формируется в процессе целенаправленного воспитания.

   Патриотическое воспитание в детском саду - это процесс освоения, наследования традиционной отечественной культуры.

   Для того, чтобы с малых лет растить патриотов, воспитатели должны ясно представлять себе, в чём состоит своеобразие патриотизма ребёнка- дошкольника, каковы пути и методы патриотического воспитания в детском саду. Содержание и методы патриотического воспитания должны соответствовать возрастным особенностям детей. Самый существенный результат патриотического воспитания в детском саду - это положительный сознательный настрой детей, их общественно-нравственная направленность, живой интерес к общественным явлениям и событиям, происходящим в городе, стране, чувство радости, гордости за наши достижения.

Успех патриотического воспитания детей дошкольного возраста во многом зависит от родителей, от семьи, от той атмосферы, которая царит дома. Поэтому необходимо объединить усилия детского сада и семьи.

Подготовил заместитель заведующего по основной деятельности Ж. С. Коваленко

Ці выдаеце Вы што...

Нацыянальны парк "Прыпяцкі" - адзінае месца на планеце, дзе існуюць першабытныя пойменныя дубровы. У нацыянальным парку практычна ў першапачатковым стане захаваліся ўнікальныя пойменныя ландшафты Беларускага Палесся - з дзюнамі, катлавінамі і лагчынамі, дзе сярод дуброў і ясеннікаў размешчана больш за 30 азёр. На Палессі таксама захаваліся самыя вялікія натуральныя балоты ў Еўропе. Найбольш буйныя з іх - Званец (150 м²) і Дзікае (80м²).

Белавежская пушча - самы буйны старажытны лес Еўропы. Звесткі аб пушчы сустракаецца яшчэ ў антычнага гісторыка Герадота (5 ст.да н.э.) і ў Іпацьеўскім летапісе (983 г.). У канцы XIV ст. вялікі князь Вялікага княства Літоўскага Ягайла аб'явіў пушчу запаведнай і ўстанавіў забарону на паляванне. Старажытны лес ахоўваецца ўжо 600 гадоў. У Белавежскай пушчы налічваецца каля 2 тысяч дрэў-волатаў. Некаторыя з іх з'явіліся яшчэ да адкрыцця Калумбам Амерыкі! Белавежская пушча ўключана ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Нясвіж належаў аднаму з самых багатых у Еўропе род Радзівілаў. Многім у сваім непаўторным абліччы Нясвіж абавязаны тварэнням італьянскага архітэктара Яна Джаванни Марыі Бернардоні. Па яго праектах у XVI стагоддзі ўзведзены замак і фарны касцёл Божага Цела-першае на тэрыторыі Рэчы Паспалітай збудаванне ў стылі барока. У храме знаходзіцца адзін з найбуйнейшых у Еўропе некропаль княжацкага роду, які налічвае 102 саркафагі членаў сям'і Радзівілаў. Нясвіжскі замак уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

У Беларусі жыве найбуйнейшая ў свеце папуляцыя зуброў. Гэтыя жывёлы самыя цяжкія і вялікія наземныя млекакормячыя на еўрапейскім кантыненце, апошнія еўрапейскія прадстаўнікі дзікіх быкоў. Мікола Гусоўскі напісаў сваю знакамітую «Песню пра зубра» па заказе Папы Рымскага Льва X, які хацеў пачуць праўдзівае паэтычнае слова пра паляванне на зуброў. Найбольшая колькасць зуброў жыве ў Белавежскай пушчы.

Адзін з трох усходнеславянскіх Сафійскіх сабораў знаходзіцца ў Беларусі. Гэты манументальны помнік архітэктуры пабудаваны ў Полацку паміж 1044-1066 гадамі пры князі Усяславе Брачыславічы, празваным Чарадзеем, як сімвал роўнасці з самымі ўплывовымі старажытнарускімі гарадамі-Кіевам і Ноўгарадам, дзе таксама былі ўзведзены саборы ў гонар святой Сафіі.

Беларусы аднымі з першых у Еўропе, яшчэ ў 1517 годзе, мелі сваю друкаваную Біблію. Беларускі першадрукар Францыск Скарына сваю выдавецкую дзейнасць пачаў у Празе, дзе надрукаваў 23 ілюстраваныя кнігі Бібліі ў перакладзе на старабеларускую мову. У пачатку 1520-х гадоў пераехаў у Вільню і заснаваў друкарню. У ёй надрукаваны «Малая подорожная кніжыца» і "Апостал". Рэнесансныя выданні Скарыны вылучаюцца высокай якасцю друку, своеасаблівымі ілюстрацыямі і гравюрамі, шрыфтам і іншымі кампанентамі выдавецкай эстэтыкі і майстэрства.

Чатырнаццаць Нобелеўскіх лаўрэатаў маюць беларускія карані. Гэтая самая прэстыжная Міжнародная прэмія існуе ўжо больш за 100 гадоў і за гэты час была ўручана прадстаўнікам самых розных краін. Імёны многіх нобелеўскіх лаўрэатаў з беларускімі каранямі вядомыя зараз ўсім свеце. Гэта, у прыватнасці, лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па эканоміцы, хіміі і фізіцы – Жарэс Алфёраў, Сайман каваль, Аарон Клуг; лаўрэаты Нобелеўскай прэміі міру – Іцхак Рабін, Менахем Бегін і Шымон Перэс.

Ураджэнец Беларусі Тадэвуш Касцюшка-нацыянальны герой Беларусі, Польшчы і ЗША. Тадэвуш Касцюшка за сваю бліскучую кар'еру быў паплечнікам бацькі-заснавальніка ЗША Вашынгтона і нацыянальнага героя Францыі Лафаета, атрымліваў прапановы аб супрацоўніцтве ад французскага імператара Напалеона I і рускага цара Аляксандра I, але адмовіў ім. Касцюшка стаў актыўным удзельнікам многіх значных гістарычных падзей: у 1776-83 гадах добраахвотна ўдзельнічаў у вайне за незалежнасць ЗША; у 1794 годзе ўзначаліў нацыянальна-вызваленчае паўстанне ў Рэчы Паспалітай.

Партызанскі рух у Беларусі ў гады Другой сусветнай вайны быў самым магутным у Еўропе. Ужо ў 1943 годзе партызаны кантралявалі каля 60% тэрыторыі Рэспублікі. На тэрыторыі Беларусі ў гады Другой сусветнай вайны дзейнічаў самы буйны ў Еўропе габрэйскі партызанскі атрад, арганізаваны братамі Бельскімі. Аб рэальных падзеях, звязаных з дзейнасцю атрада, расказвае фільм амерыканскага рэжысёра Эдварда Цвіка паводле сцэнарыя Клея Формана «Супраціўленне», прэм'ера якога прайшла ў студзені 2009 года.

Рэліквію беларусаў - слуцкія паясы - ткалі толькі мужчыны. І насілі паясы толькі мужчыны і нават вязаць уладальнікам дапамагалі толькі мужчыны. Хадзіла павер'е, што калі жаночая рука закране каштоўных нітак, тканіна потускнеет і пояс можна будзе адразу выкінуць. Знакамітыя паясы выпускала не толькі слуцкая мануфактура. Але нават у Францыі ў Ліёне пояса рабілі "па тыпу слуцкіх" і нават ставілі "слуцкую" пазнаку.

Подготовил заместитель заведующего по основной деятельности Ж. С. Коваленко

Рано или поздно вам придется рассказать ребенку о том, что такое война, почему в стране отмечают 9 мая, 3 июля. Как правило, первый раз родители в общих чертах говорят о войне с 4-5летними детьми, но, разумеется, главным индикатором должен служить интерес самого ребенка к этой теме. Удобным поводом для такой беседы может стать канун праздника.

О войне, естественно, нельзя рассказать за один раз, и вы будете периодически возвращаться к этой теме, отвечая на детские вопросы, рассказывая, по мере взросления ребенка, все больше и больше.

Чтобы пробудить в ребенке интерес к теме войны, покажите ему существующие вокруг него свидетельства прошлого. Даже если среди ваших родственников и знакомых нет ветеранов, которые, конечно, являются, лучшими рассказчиками, вы можете показать ребенку памятные мемориалы, отвести его к Вечному огню и рассказать, что он всегда горит, напоминая людям о тех, кто погиб на войне.

Прежде чем говорить непосредственно о войне, напомните или расскажите ребенку о том, что в мире есть много стран, их населяют разные люди, которые говорят на разных языках. Будет проще, если вы уже ездили вместе путешествовать, и ребенок имеет представление о существовании разных наций. Не вдаваясь в подробности, особенно если вы говорите с совсем маленькими детьми, объясните, что у каждой страны есть правительство, которое в меру своих представлений о добре и зле управляет страной и её народом.

Важно подчеркнуть, что война-это конфликт правительств, а не народов, разрешаемый, однако, за счет населения стран. Говоря о войнах в общем и Великой Отечественной войне в частности, стоит сделать акцент на том, что причина происходящего не в том, что одна из наций – «плохая». Объясните ребенку, что огромные потери несет население всех стран, участвующих в войне, и, например, для мирного населения Германии Великая Отечественная война была такой же трагедией, как и для нас. Самыми яркими примерами будут, конечно, семейные. Вы можете показать ребенку фотографии бабушек и дедушек или известных ему друзей семьи и рассказать ему о тех, кто воевал на фронте или работал в тылу.

В разговоре с маленькими детьми не стоит, конечно, подробно говорить об ужасах войны, о концлагерях. Ваша задача – не напугать ребенка, дав ему пищу для неврозов и ночных кошмаров, а просветить. Не надо вдаваться в подробности, достаточно будет сказать, что фашисты блокировали подъезды к городам, чтобы туда нельзя было доставить еду, и жители городов вынуждены были голодать.

Стоит не только рассказывать ребенку о войне, но и показывать ему фильмы и книги на военную тему. Помимо известных детских книг, таких, как «Мальчиш-Кибальчиш» А.П. Гайдара, «Сын полка» В.П. Катаева, «Дорогие мои мальчишки» Л.А. Кассиля, «Девочка из города» Л.Ф. Воронкова, ребенку постарше можно показывать вполне «взрослые» фильмы о войне – «В бой идут одни старики», «А зори здесь тихие», «Отец солдата». Список можно продолжать бесконечно, благо у нас существует множество замечательных книг и фильмов, рассказывающем об этом тяжелом периоде истории.

Подготовил заместитель заведующего по основной деятельности Ж. С. Коваленко